• Jaap Sterk met zijn oloïden op een rijtje.

    Ed Bausch

Voormalige betondirecteur geeft hout nieuwe vormen

BERGEN Vanuit hun huiskamer kijken Jaap en Marjoleine Sterk over de grote Kruidenbuurtvijver naar de landerijen van de Bergense zuidelijke landerijen aan de Nesdijk. Het kan bijna niet anders dan dat die wijde blik hen ook inspiratie geeft voor wat ze maken. Jaap zegt het zo: "Marjoleine bouwt al schilderend iets op uit het niets, en ik hak juist iets uit elkaar, een stuk speksteen of hout." Onlangs maakte hij een hele serie houten oloïden, in verschillende formaten.

Door Ed Bausch

TUIMELING Niet velen zullen weten wat een oloïde is. Het is een verrassende geometrische vorm die je steeds op het verkeerde been zet, net zoals bij de Möbius-ring. Die heeft maar één zijkant, waardoor je blijft kijken wat er nou precies gebeurt. De oloïde kan als een perpetuum mobilé eindeloos doorrollen op een licht hellend vlak. Dan zie je een tuimelende beweging waarbij het glad geschaafde stuk hout zijn hele eigen oppervlakte gebruikt. De Zwiterse uitvinder en beeldend kunstenaar Paul Schatz kwam in 1929 tot deze vorm, die later toepassingen kreeg in industriële processen bij het mengen van vloeistoffen en in de waterzuivering. "De oloïde bestaat eigenlijk uit twee cirkels die ingenieus in elkaar overgaan", legt Jaap uit.

DOODLEUKE KIST Het is niet helemaal onlogisch dat hij tot dit soort werk komt. Als directeur en modelmaker van Sterk Beton hield hij zich vooral bezig met hoe de dingen gemaakt moesten worden. De firma, die hij samen met zijn broer overnam van zijn vader en grootvader, was ook graag wat artistiek doende. Ze realiseerden bijvoorbeeld de minaretten van de moskee in Zaandam en hielpen kunstenaars in hun zoektocht naar haalbare vormen met beton. Jaap (Alkmaar 1942) volgde de ambachtsschool en deed later bouwkunde. Dus ruimtelijk inzicht werd hem met de paplepel ingegoten. Na zijn pensionering begon hij met houtbewerking. Zijn eigen doodskist was zijn eerste werk. Die staat doodleuk in de gang, maar diende ook al eens als bootje voor de kleinkinderen. Hij hakte zijn eigen gezicht, heel treffend. Sindsdien maakte hij van alles, van steen en van hout en deed mee aan de Kunst10daagse. "Als ik aan het hakken en schaven ben, dan ben ik ook even echt los van de wereld", vertelt Jaap.

SOCIAAL BEWOGEN En dat is misschien wel goed, want hij staat ook bekend als een kritisch, maar opbouwend, volger van maatschappelijke ontwikkelingen die hem zorgen baren. Met zijn sociaal-democratische vader ging hij al mee om affiches te plakken in verkiezingstijd. Jaap en Marjoleine zijn sociaal bewogen en begaan met de natuur. "Om die reden gaan we ook niet meer vliegen." Ze leerden elkaar kennen op een kamp in de Ardennen van de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie. Marjoleine studeerde af aan de Rotterdamse Academie Willem de Koning. Nu zijn ze 49 jaar getrouwd. Jaap vindt zijn bronnen, oeroude fossielen, op het strand en in het bos. Van Marjolein hangt in het hele huis werk en buiten bij de voordeur staat één van Jaaps beren. Typ op Google 'oloïde' in, voor filmpjes over deze bijzondere vorm.