• Onderzoekers Mike Hoek (links) en Arno de Lange met een zojuist gevangen Amerikaanse rivierkreeft.

    Patricia Wessels
  • Patricia Wessels

In de ban van de kreeft

SCHOORL Het begon allemaal met een berichtje op de Facebookpagina van Schoorl Community. Een mevrouw uit Groet, die aan de Hargervaart woont, plaatste een foto van een zwarte kreeft met rode stippen. Ze had hem in haar tuin gevonden en vroeg zich af wat voor een soort dit was. Reacties volgden snel. Iemand vermoedde dat deze kreeft geen goed nieuws was. Het exemplaar leek op de Amerikaanse rivierkreeft en die kan veel schade aanrichten. Een ander meldde dat er in het waterrijke Langedijk in elk geval al een plaag is.

Patricia Wessels

Na enig inlezen nam de voorzitter van Schoorl Community Arno de Lange de melding zeer serieus. Een Amerikaanse rivierkreeftenplaag is namelijk desastreus voor de ecologische biodiversiteit. Ze vreten alles op, van vissen- en amfibieëneitjes tot waterplanten, net zo lang tot al het leven in het water is verdwenen. Arno vond dat de populatie rondom Schoorl zo snel mogelijk in kaart moest worden gebracht. Hij zocht contact met vissers uit Langedijk over de beste aanpak. Hij regelde een officiële vergunning om fuiken in het gebied te mogen plaatsen. En hij kwam met Naturalis (Onderzoeksinstituut voor biodiversiteit) overeen, dat hij tot 15 oktober zou onderzoeken hoe groot de kreeftenpopulatie is, waar ze zitten en wat de trekroutes zijn. Dit alles om ze zo snel mogelijk te kunnen afvangen als dat nodig bleek en daar toestemming voor kwam.

HONDENBROKKEN Arno werkt samen met Mike Hoek uit Groet, een sportvisser, die ooit bij de muskusrattenbestrijding werkte en handig is in het maken van fuiken. Aanvankelijk plaatsten ze een netfuik, waarmee ze niets vingen. Een baggeraar tipte hen dat hij bij zijn werk in een sloot aan de Oude dijk zo'n zeven kreeften uit de modder had gehaald. Arno en Mike plaatsten een stalen fuik bij de Oude dijk en vangen daar nu drie à vier exemplaren per dag mee. En dan werken ze nog maar met één fuik. Binnenkort willen ze er vier gaan plaatsen.

Bij de sloot voor de dagelijkse inspectie, trekt Mike de fuik uit het kroos om te zien wat er op de hondenbrokken is afgekomen. Drie exemplaren haalt hij met beleid uit de fuik (de scherpe scharen kunnen je handen tot bloedens toe verwonden) om te determineren of het mannetjes of vrouwtjes zijn. Hij houdt een kreeftje ondersteboven en haalt de achterpootjes uit elkaar. "Kijk, de vrouwtjes dragen hun eitjes, maar ook de uitgekomen babykreeftjes tussen hun achterpoten met zich mee. Net zo lang tot het uitwendige skelet van de kleintjes hard genoeg is geworden om ze te beschermen. Maar in Nederland heeft de Amerikaanse rivierkreeft geen natuurlijke vijanden."
Hij wijst over de weilanden naar de horizon, waar het Noordhollands Kanaal ligt. "Dat is de aanvoerroute. Zover zijn ze dus al landinwaarts gekomen; ze zijn door die hele polder gekropen. De afstand die ze boven water kunnen afleggen, is beperkt, want ze hebben kieuwen. Maar als het goed regent, komen ze een heel eind."

ONZICHTBAAR Een kleine dertig jaar geleden, als bijvangst bij de muskusrattenbestrijding, ving Mike zijn eerste Amerikaanse rivierkreeft. Dat was in Diemen, bij een elektriciteitscentrale, waar het nabijgelegen schone water 23 graden was, de ideale temperatuur.

"Zo lang kan deze soort zich hier dus al voortplanten. Er wordt hier en daar wel melding van gemaakt, maar het verbaast me hogelijk dat er nog altijd geen landelijk, of beter nog, Europees beleid is om deze exoten eindelijk effectief te kunnen gaan bestrijden. Er gebeurt gewoon helemaal niks. En dat terwijl men er in Noord-Holland, Friesland, Utrecht en rondom Breda last van heeft. In het hart van Nederland zijn zelfs plekken waar 800 kilo per hectare zit. Bij alles wat zichtbaar is, al is het maar een schuurtje dat illegaal wordt aangebouwd, wordt moord en brand geschreeuwd. Maar bij iets wat zich onder water afspeelt en dus onzichtbaarder is, laat de overheid het erbij zitten."
"In Oudkarspel konden mensen niet meer in hun tuin zitten, omdat daar dertig kreeften rond liepen", weet Arno. "En in Langedijk worden de eilanden door de kreeften kapot gevreten."
Mike vult aan: "Ja, de volwassen populatie schakelt over op een plantaardig dieet. In de winter graven ze zich in de oevers in, waardoor gangenstelsels ontstaan. Ze knagen dan de wortels weg van de gewassen boven hun hoofd. En in het water souperen ze de waterplanten op, waardoor de vissen geen eieren meer kunnen leggen en de algen toenemen. Het waterschap heeft er veel tijd en geld in gestoken om de waterkwaliteit omhoog te krijgen. Die is nu redelijk goed. Ik vind het onbegrijpelijk dat er zo weinig beweging zit in de bestrijding van de Amerikaanse rivierkreeft die op den duur ongelooflijk ondermijnend is voor de waterkwaliteit. Onderzoek in het buitenland heeft al uitgewezen dat het een probleem is voor de complete biotoop. Als je pas actie onderneemt wanneer het uit de klauwen loopt, ben je te laat."
Arno: "Wat wij nu doen is natuurlijk dweilen met de kraan open, want vanuit het Noordhollands Kanaal komt steeds nieuwe aanvoer. Om het achterland te kunnen beschermen, moet je het kanaal vol leggen met fuiken." Mike: "Bestrijding is pas effectief als je ten minste drie kwart van de populatie weghaalt, volgens onderzoek van de Universiteit in Wageningen."

CULINAIR Over hoe de exoten in Nederland zijn gekomen, doen volgens Mike drie theorieën de ronde. 1: Ze zijn meegekomen met het ballastwater van grote schepen. Dat water wordt opgezogen in het land van vertrek voor stabiliteit van het schip en het in het land van aankomst weer geloosd in de haven. 2: De kreeften werden ingevoerd door tuincentra, voor in de vijver. 3: Ze zijn ingevlogen om de bedreigde inheemse rivierkreeft een positieve stimulans te geven. Dat laatste heeft in elk geval averechts gewerkt. De exoot is drager van de kreeftenpest, waar hij zelf geen last van heeft, maar de toch al verzwakte Europese rivierkreeft des te meer. Mike: "De inheemse rivierkreeften staan aan de top van de rode lijst met bedreigde diersoorten. Ze zijn dus 'beschermd', maar niet heus."
Het zou mooi zijn als iemand met de bestrijding van deze 'Amerikaanse invasie' straks zijn boterham kan verdienen. Zelf lust Mike geen vis, maar veel mensen vinden rivierkreeft een culinaire lekkernij. Mike: "Nu voeren we ze nog in vanuit het buitenland. Je betaalt zo 13,50 euro per kilo, terwijl ze hier moeten worden opgeruimd. Daar kunnen we beter een win-winsituatie van maken!"