• Voor- en achterzijde van het onlangs gevonden pauselijk zegel

    Martijn Mulder

Pauselijk zegel gevonden bij Egmond

EGMOND In het buitengebied van de Egmonden is onlangs een zeer bijzondere archeologische vondst gedaan. Met een metaaldetector ontdekte een inwoner een voorwerp in de grond, dat bij nadere beschouwing een pauselijk zegel uit de periode 1410-1415 bleek te zijn. Met name opvallend, is de goede staat waarin het zeshonderd jaar oude object zich bevindt.

Door Martijn Mulder

Het gevonden pauselijk zegel (of bulla) is van lood en lijkt op een grote munt. Het hoorde oorspronkelijk aan een pauselijke brief, die vanaf de 13e eeuw enkel nog in zeer formele gevallen werd verstuurd. Aan de ene zijde staan de hoofden van de apostelen Paulus en Petrus duidelijk afgebeeld. Het bijschrift SPASPE is een afkorting van hun namen. Ook de andere zijde van het zegel is nog goed leesbaar: IOHANNES PP XXIII. De afkorting PP staat voor Papa Patria, vader van het vaderland. Het meest intrigerende aan de vondst is de naam van de paus. Johannes XXIII is namelijk slechts van 1410 tot 1415 paus geweest. In die roerige periode werd niet altijd de door Rome gekozen paus erkend en kozen groepen soms hun eigen paus. Johannes XXIII, die eigenlijk Balthasar Cossa heette, was zo'n 'tegenpaus'. Hij regeerde vanuit Pisa.

ONDUIDELIJK De unieke vondst past in het gebied waar de beroemde Abdij van Egmond in de middeleeuwen een hoofdrol speelde. Mogeijk erkende men hier Cossa als de enige echte paus, evenals in Engeland gebeurde. Hoe het zegel op de vindplaats terecht is gekomen is nog onduidelijk. Voorlopig onderzoek, onder andere door de Radboud Universiteit Nijmegen, bevestigt dat het hier om een zegel van de in 1419 overleden Johannes XXIII gaat, en niet om de in 1958 gekozen paus die dezelfde naam aannam.

PRACHTIG Ook Martin Veen, beheerder van het provinciaal archeologisch depot in het Huis van Hilde, spreekt van een zeer interessante vondst. "Zoveel zegels zijn er niet gevonden en al helemaal niet in deze goede staat," aldus Veen. Hij zocht direct contact met abt Gerard Mathijsen van de Egmondse Abdij. Het archief van de abdij bevindt zich bij het Pronciaal Archief in Haarlem en daar is inmiddels gebleken, dat er een pauselijke brief van Johannes XXIII, gericht aan de abdij, in de inventaris zit. "Het zou prachtig zijn als blijkt dat het zegel ontbreekt. Dan zouden brief en zegel mogelijk na zeshonderd jaar weer samengevoegd kunnen worden."

ZOLDER Ook de samenwerkende Egmondse erfgoedinstellingen zijn blij dat de vondst openbaar gemaakt is. Detector-amateurs worden vaak gezien als 'schatgravers', terwijl de kennis en ervaring die zij in huis hebben juist een zeer waardevolle aanvulling op professioneel archeologisch onderzoek zou kunnen zijn. Het gebeurt nu nog vaak, dat vondsten bij particulieren in een kast op zolder belanden. Hierdoor gaat waardevolle archeologische informatie verloren. De erfgoedinstellingen willen samen met de gemeente kijken hoe dit in de toekomst beter kan. Wellicht zouden detector-amateurs dan lokaal een rol kunnen spelen in het oplossen van historische raadsels, zoals de herkomst van het nu gevonden pauselijk zegel.